Sakriya Dhyan De Rahash- Osho

'ਸਕਿਰਿਆ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਹੱਸ' (Sakriya Dhyan De Rahasya) ਓਸ਼ੋ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬ ਜਾਂ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ 'ਸਕਿਰਿਆ ਧਿਆਨ ਵਿਧੀਆਂ' (Active Meditation Techniques) 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਓਸ਼ੋ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਲੱਖਣ ਧਿਆਨ ਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਡਾਇਨਾਮਿਕ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ (Dynamic Meditation) ਲਈ।

ਇੱਥੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:

1. ਸਕਿਰਿਆ ਧਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ (The Need for Active Meditation)

ਓਸ਼ੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਬੈਠ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਧਿਆਨ (Passive Meditation) ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਦਮਨ (Repression), ਤਣਾਅ (Tension) ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ (Anger) ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਊਰਜਾ (Blocked Energy) ਹੈ।

• ਮੁੱਖ ਸਮੱਸਿਆ: ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤ ਬੈਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੇਚੈਨੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

• ਸਕਿਰਿਆ ਧਿਆਨ ਦਾ ਹੱਲ: ਇਸ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ 'ਸਕਿਰਿਆ' ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ, ਸਾਹ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ।

2. ਸਕਿਰਿਆ ਧਿਆਨ ਦਾ ਮਕਸਦ (The Purpose of Active Meditation)

ਸਕਿਰਿਆ ਧਿਆਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਅਸਲੀ ਧਿਆਨ (ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ) ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਸਕੀਏ।

• ਕੈਥਾਰਸਿਸ (Catharsis): ਇਹ ਵਿਧੀਆਂ ਇੱਕ 'ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ' (Purification) ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਚੀਖ ਕੇ, ਰੋ ਕੇ ਜਾਂ ਕੁੱਦ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨ ਹਲਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

• ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ: ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਊਰਜਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਰ ਸੱਚੀ ਮਨਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।

3. ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਕਿਰਿਆ ਧਿਆਨ ਵਿਧੀਆਂ (Key Active Meditation Techniques)

ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਓਸ਼ੋ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਇਹ ਹਨ:

• ਓਸ਼ੋ ਡਾਇਨਾਮਿਕ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ (Osho Dynamic Meditation): [Image showing people in various stages of dynamic meditation: chaotic breathing, catharsis, jumping, freezing, celebrating] ਇਹ ਪੰਜ-ਪੜਾਵੀ ਵਿਧੀ ਹੈ:

  1. ਤੇਜ਼ ਸਾਹ ਲੈਣਾ (Chaotic Breathing): ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਊਰਜਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

  2. ਕੈਥਾਰਸਿਸ (Catharsis): ਗੁੱਸਾ, ਚੀਕਣਾ, ਰੋਣਾ, ਹੱਸਣਾ – ਜੋ ਵੀ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ।

  3. ਕੁੱਦਣਾ (Jumping): ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ 'ਹੂ! ਹੂ! ਹੂ!' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਕੁੱਦਣਾ।

  4. ਰੁਕ ਜਾਣਾ (Stop/Freeze): ਜਿੱਥੇ ਹੋ, ਉਸੇ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਹਿਲਾਉਣਾ। ਇਹ ਸੱਚੀ ਮਨਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।

  5. ਮਨਾਉਣਾ (Celebration): ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਨੱਚਣਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣਾ।

• ਓਸ਼ੋ ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ (Osho Kundalini Meditation): [Image showing people gently shaking and dancing in Kundalini meditation] ਇਹ ਚਾਰ-ਪੜਾਵੀ ਵਿਧੀ ਹੈ:

  1. ਹਿੱਲਣਾ (Shaking): ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੱਲਣ ਦੇਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖਤ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਲਦੇ ਹਨ।

  2. ਨਾਚ (Dancing): ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਨੱਚਣਾ।

  3. ਬੈਠਣਾ (Sitting): ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਬੈਠਣਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ।

  4. ਲੈਟਣਾ (Lying Down): ਸ਼ਾਂਤ ਲੇਟ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ।

4. ਗਹਿਰੇ ਰਹੱਸ (Deeper Secrets)

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਕਿਰਿਆ ਧਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

• ਹੋਸ਼ (Awareness): ਹਰ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੋਸ਼ਪੂਰਨ ਰਹਿਣਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋ, ਕੁੱਦ ਰਹੇ ਹੋ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਬੈਠੇ ਹੋ।

• ਸਮਰਪਣ (Surrender): ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨਾ, ਉਸ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਨਾ ਕਰਨਾ।

ਸਿੱਟਾ (Conclusion)

'ਸਕਿਰਿਆ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਹੱਸ' ਓਸ਼ੋ ਦਾ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹੈ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ। ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।